USAID долбоорунун кызматкери: Орус тили – Кыргызстан менен чоң дүйнөнүн ортосундагы көпүрө

Орус тили дүйнөдөгү эң татаал жана бай тилдердин бири болуп саналат. Анын өнүгүүсүндө узун тарыхы бар. Орус тилинин байлыгын биз анын бардык деңгээлинде, тыбыштардын баштып, татаал сүйлөмдөрдөн жана бүтүндөй бир тексттерден билип жатабыз.

Бүгүнкү күндө орус тили дүйнөлүк деңгээлдеги тилге айланды. Аны бардык планета боюнча үйрөнүп келишет. Орус тили – бул улуттар аралык пикир алышуунун тили. Ошондой эле ал мамлекеттер аралык тил болуп саналат, БУУнун негизги жана расмий тилдеринин бештигине кирген.

Француз литературасынын классиги Проспер Мериме (1803 – 1870) орус тилин үйрөнүп, мындай: “Бай, угумдуу, тирүү, басымдардын ийкемдүүлүгү менен айырмаланган жана үн тууроодо чексиз кубулган, не бир сүртүмдөрдү берүүгө жөндөмдүү,грек тили сыяктуу өзгөчөлүккө ээ, дээрлик чексиз чыгармачыл ойлуулугу менен орус тили бизге поэзия үчүн жаралгандай сезилет”, - деп белгилеген.

Орус жазуучулары, сөз чеберлери, сөздүн бир гана маанисин эмес, анын угумдуулугуна, анын таасирдүүлүнө баа бергендер орус тилине суктанышып, анын ар тараптуулугун, өзгөчөлүгүн, башкалардан бөтөнчөлүгүн белгилешкен. Мисалы, Н. В. Гоголь кубануу менен мындай деп жазган: “орус тилинде бардык түс жана түр бар, тыбыштардын алмашуусу – катуудан эң назык жана жумшактарга өтүүсү керемет, өмүр сыяктуу тирүү, мүнөт сайын байып турат...”. Гоголдун сөзүн уланткан сыяктуу В.Г.Белинский: “Орус тили абдан бай, ийкемдүү жана көркөм...” – деген.

Дээрлик жетимиш жыл Кыргызстан негизги союздук республикалардын бири болгон, ал эми СССРде берлилүү болгондой орус тили басым көрсөтүп турган. Анын натыйжасында, орус тили кыргыз элинин жашоосунун бардык чөйрөсүнө терең кирген.

Кыргыз тили Кыргызстанда мамлекеттик тил статусуна ээ. Орус тили Конституцияга ылайык расмий тил болуп саналат, анда иш кагаздары жүргүзүлөт. Кыргызстанда жүздөн ашык улуттун өкүлдөрү жашашат. Ал эми орус тили пикир алышуу үчүн көпүрө катары кызмат кылат. Ал биздин республиканын өнүгүүсү, кыргыз элинин дүйнөлүк маданият, искусство, экиномика, илим, медицина, эл чарбасынын бардык тармагы менен таанышуу үчүн чоң роль ойногон.

Орус тили барган сайын кеңири тарап жатат. Бир эле Орусиянын аймагында эмес, бүт дүйнө жүзүндө аны үйрөнүүгө аракет кылгандар көп. Бир катар өз ара байланышкан факторлор орус тилинен баш тартууга мүмкүнчүлүк бербейт.

Эми өлкөнүн жарандарынын укуктары жөнндөгү маселени карап чыгалы. Азыркы учурдаКыргызстандын жашоочуларынны 55%ы орус тилин өз ишинде активдүү колдонушат, ал эми 20%ы аны эне тилим деп эсептейт. Билим берүү системасында кызыктуу тенденция байкалууда – кыргыздардын өздөрү алардын балдары орус тилин татыктуу деңгээлде билүүсүнө аракет кылып келет. 90%дын тегерегиндеги кыргыздар ийгиктүү кесип куруу үчүн орус тили маанилүү роль ойнойт деп эсептейт.

Оң жактуу өзгөрүүлөр менен катар терс жактары дагы бар. Рухий мурастарыбызды жоготуп баратабыз. Кыргыздарда маңкурт деген түшүнүк бар, ал Чыңгыз Төрөкулович Айтматовдун калеминен улам пайда болгон.

Маңкурт – өз элинен алыстап калган, өзүнүн ата-бабасынын осуяттарын унутуп койгон адам. Кыргыз тили өзгөрүүлөргө туш болууда. Өлкөлө аралашма кыргыз-орус тили пайда болду. Жада калса саясатчылар дал ушул “диалектте” сөйлөп калышты.

Орус тилин чектен ашык “пайдалануу” мамлекеттин саясий жактан алсыздыгын, кыргыз тилинин статусун коргой албагандыгын билдирет. Бир эле факт, Жогопку Кеңеште бардык оутурумдар орус тилинде өтөт. Кээ бир учурларда чыгып сүйлөгөндөр кыргызча сөз баштаса, котормочулар активдүү иштей башташат. Бул жада калса жогорку саясий чиновтиктер дагы толук кандуу кыргыз тилин колдоно албайт дегенди билдирет.

1993-жылдагы легендарлуу Конституциядан тартып 2010-жылдагы апрель революциясынан кийинки Конституцияга чейинки Кыргызстандын бардык Конституциясы алгач орус тилинде жазылган, адна кийин гана кыргыз тилине которулган.

Бирок, тарыхка кайрылып көрөлү. 200 жыл илгери биздин ата-бабаларыбыз Орусия менен бирге болуу жолун тандап алышкан. 200 жыл бир тууган болуп жашадык. Бул биздин туура тандалып алынган жолубуз эле. Орусия бир эле дос өлкө эмес, ал биздин стратегиялык өнөктөшүбүз болуп саналат. Орус тили бүгүн – Евразиялык биримдиктин тили болуп саналат. Анда 260 миллион адам пикир алышат.

Биринчи кезекте орус тили – Кыргызстан менен чоң дүйнөнүн ортосундагы көпүрө. Бирок, ошол эле учурда кыргыз тили тууралуу дагы эстен чыгарбаш керек. Анткени, улуттук тил ар бир мамлекеттин негизи болуп саналат.

Бирок, Кыргызстандын туруктуу өнүгүүсү үчүн ушул тилдер ортосундагы балансты сактоо туура деп эсептесек болчудай. Кыргыз жана орус тили бирге гармонияда өнүгүп, бирин-бири толуктап турушу керек. Мына ушундай жол менен гана Кыргызстан учурдагы көйгөйлөрдү чече алууга жөнөмдүү жаңы интеллигенцияны тарбиялай алат.

Өзүнүн салттарын жана жөрөлгөлөрүн сактап, уникалдуу кыргыз поэзиясын жана адабиятын кастарлап, аны менен катар кыргыз тилинде өзүнүн терминологиясы жана илимий базасы пайда болгонго чейин орус тилин иш кагаздарында пайдаланып турууга болот, мына ушул эки тилдин эриш-аркак өмүр сүрүүсүнүн оптималдуу чечими болуп саналат.

Белгилүү жазуучу К. Г. Паустовский кийинки муундарга мындай деп кайрылган: “Бизге пайдалануу үчүн эң бай, таамай, мыйты жана чынында эле сыйкырдуу орус тили берилген”. Келгиле, ошол тилде сүйлөйлү!

Булак: http://stanradar.com/news/full/29510-russkij-jazyk-most-mezhdu-kyrgyzstanom-i-bolshim-mirom-sotrudnik-proekta-usaid.html?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter

 

Комментарий кошуу


Защитный код
Жанылоо

Өзгөчө пикир

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23