Дмитрий Евстафьев: Евразиялык биримдиктин экономикалык өнүгүүсү жана коопсуздугу үчүн жаңы чечим

2018-жылы Евразиялык экономикалык биримдикте төрагалык кылуу Орусияга өткөн. Биримдиктин үч жылдын ишинин жыйынтыгы боюнча ЕАЭБде жетишилген биринчи ийгиликтерди белгилесе болот. Ошондой болсо да, 2014-жылдын 29-майында Евразиялык экономикалык биримдик жөнүндө келишимде коюлган потенциал али толук деңгээлде ишке ашырыла элек.

“Евразиялык бештиктин” экономикалык жашоосундагы “оюндун эрежелерин” унификациялоо болгон ЕАЭБ долбоорунун өзөгү бойдон кала берет. Орус-белорус серепчилер клубу жана интеграциянын келечегин изилдөө борбору, экономиканын жогорку мектебинин профессору Дмитрий Евстафьев тарабынан биргелешип даярдалган “ЕАЭБдин өсүү чекиттери: экономика, коопсуздук, коом” деген темадагы аналитикалык баяндамасын сунуштайбыз. Автор ЕАЭБди бекемдөө үчүн төмөнкү максаттарга жетүү зарыл деп эсептейт:

1. Евразиялык интеграциянын эксперттик коштоосунун сапаттуу жаңы деңгээли. Эксперттер ортосунда “сүйлөшүүлөрдү жолго салуу” эле эмес, олуттуу жыйынтыктарга жетишүү да максат болушу маанилүү: бир эле илимий-аналитикалык эмес, “бюрократиялык” дагы, анын негизинде чечим кабыл алынышы мүмкүн.

Жогорку деңгээлдеги эксперттик топторду түзүү жолу менен кетүү дагы максатка ылайыктуу, алардын жогорку өкмөттөр аралык деңгээлде өз ишин жыйынтыктарын көрсөтүүгө мүмкүнчүлүгү жана ыйгарым укуктары бар болот. Мындай топтордун ишинин моделдери жана механизмдери евроатлантикалык түзүмдөрдө, ошондой эле АКШнын жаыкныкы союздаштары жана Кытай менен болгон өз ара мамилелеринде да кыйла жакшы иштелип чыккан.

2. Экономикалык жана саясий процесстердин реалдуу баасынын негизинде ЕАЭБ өлкөлөрүндө минималдуу кыска мөөнөттүү, а жакшысы узак мөөнөттүү биргелешкен экономикалык пландоону камсыз кылуу. Куралы – түрдүү мурунку советтик өлкөлөрдө ички саясий атаандаштыктан көз каранды болбогон мамлекеттер аралык маалыматтык-аналитикалык жана болжолдоо борборлору. Максаты – интеграциялык процесстердин стратегиясы боюнча жаңы консенсусту иштеп чыгуу.

3. Региондун финансы рынокторунда криптовалюталарды айлантуу жөнүндөгү маселени кошкондо санариптик экономиканы өнүктүрүүгө катара бирдиктүү мамиле. Бирдиктүү өлкөлөр ортосундагы мамилелерди түзүү келечектүү глобалдуу рынокторго аларды жайылтууга мүмкүнчүлүк берет – аз дегенде Орто Чыгышка жана Түштүк Азияга. Максатка ылайыктуу деп төмөнкүлөр эсептелет:

• 3D‑басып чыгарууга адистешкен Евразиялык технологиялык борборду түзүүнүн мамлекеттер аралык (алгач ЕАЭБдин алкагында) долбоорунун уюштуруучулук даярдыгы

санариптик технологияларда коопсуздук жана форматтуу конвергенция маселелери боюнча жогорку деңгээлдеги эксперттик жумушчу топ түзүү.

4. ЕАЭБ (мүмкүн КМШ) өлкөлөрү үчүн негизги болгон экспорттук товарлардын түрлөрү боюнча антидемпинг макулдашуулар, баарынан мурун сырьелук (көмүртектүү суутектен башка металлдын, жыгачтын, текстилдин сырьелорун жөнгө салууга болот). Максаты – сырткы рыноктордогу товарлардын түз атаандаштыгын алып салуу, алардын ЕАЭБ өлкөлөрү үчүн позициясын сактап туруу жакынкы жылдары абдан маанилүү болот. Мындай макулдашуу эркин соодалашуунун жана инвестициялык интгерациянын кеңейтилген макулдашуусунун “нөлдүк фазадагы” элементи болушу мүмкүн. Мына ушундай кадам ЕАЭБдин жакынкы фазалык өнүгүүсүндө көрүнүп турат.

Мындай макулдашууларга жетишкен учурда нефтини казып алууну кыскартуу жөнүндө ОПЕК-Орусия диалогунун жүрүшүндө апробацияланган сүйлөшүү жүргүзүү модели колдонулушу мүмкүн. Алынган тажрыйба көрсөткөндөй, мындай макулдашууларды принципиалдуу мүмкүн эмес деп деп эсептөө мүмкүн эмес. Экспорттун товарлардын жана рыноктордун өзгөчөлүгүнөн улам ЕАЭБ өлкөлөрүнүн алдындагы тапшырмалар, нефти боюнча бүтүмдөргө караганда, кыйла масштабсыз болот.

5. ЕАЭБ өлкөлөрүнүн бирдиктүү логистикалык стратегиясын иштеп чыгуу. ЕАЭБ жана КМШ аймагында түрдүү логистикалык долбоорлордун атаандаштыгынын курчушу боло турган нерсе. Бирдиктүү стратегия логистикалык долбоорлордун регионалдык эмес катышуучуларынын өз ара аракеттешүүсүнүн чегин бериши мүмкүн (Кытай, Индия ж.б.), алар ЕАЭБдин башка өлкөлөрүнүн кызыкчылыктарына зыян келтирбейт.

Стратегия мурунку советтик аймактагы логистикалык долбоорлордо оператордун функциясын ишке ашырууда ЕАЭБ өлкөлөрүнөн чыккан компаниялардын артыкчылыгын, ошондой эле логистикада жалпы евразиялык мыйзамдын артыкчылыгын бекемдеши мүмкүн.

Евразиянын логистикалык, сөзсүз, аймагы атаандаштыктын аймагы бойдон кала бериши керек, бирок максаты атаандаш-өнөктөштү талкалоо же региондунг чегинен сырткаркы еөзөмөлдөөчү оюнчулардын экстерриториалдык “логистикалык анклавын” түзүү болбош керек.

6. Экономикалык ишмердүүлүктү бирдиктүү камсыздандыруу саясаты жана экономикалык тобокелдиктердин зыянын алмаштыруу. ЕАЭБ регионуна байланышкан экономикалык тобокелдиктерди ачык улуттук камсыздандыруу системасы жана портфелдик инвесторлордун тобокелдиктерин жарым-жартылай хежирлөө жергиликтүү негизде камсыздандырууну жана инвестициялык бизнести өнүктүрүүгө кубаттуу түрткү бериши мүмкүн. Мындай чараларды мыйзамдуу деңгээлде иштеп чыгуу жана кабыл алуу ЕАЭБдин экономикалык биримдигин бекемдөөнүн, регионду “ташып жок кылуунун” алдын алуунун маанилүү кадамы болуп калат. Евразиянын инвестициялык жагымдуулугун камсыз кылууда маалыматтык кампанияларга караганда кыйла натыйжалуу болот.

ЕАЭБдеги инвестициялык тобокелдиктерди баалоонун бирдиктүү методологиясын (моделин) иштеп чыгуу боюнча мамлекеттер аралык жумушчу топту түзүүнү иштеп чыгуу максатка ылайык болмок (бизнес, камсыздандыруу компаниялары, жөнгө салуучулар, мыйзам чыгаруучулар, серепчилер). Бул бир эле камсыздандыруу маселелерин чечүү үчүн эле эмес, Евразияда бирдиктүү инвестициялык аймакты түзүү үчүн дагы маанилүү. Ал жаңы өнөр жай долбоорлорун ишке киргизүү үчүн зарыл.

7. Жаңы коммуникациялык платформаларды колдонуу менен биргелешкен маалыматтык долбоорлорду ишке киргизүү. ЕАЭБ өлкөлөрү үчүн артыкчылыктуу бир катар региондордун геоэкономикалык өнүгүү (“келечектин образы”) проблематикасы боюнча эксперттик күн тартибин колго алуу маанилүү.

Ошондой эле төмөнкүлөр максатка ылайыктуу:

• балдарга жана өспүрүмдөргө бузуучу маалыматтык таасир берүүгө каршы туруу боюнча, анын ичинде жаштарды бузуучу секталарга жана экстремисттик чөйрөлөргө каршы туруу максатында жогорку деңгээлдеги жумушчу топ түзүү;

• маалыматтын таралуу эркиндигин камсыз кылуу жана маалыматтык манипуляцияларга каршы туруу боюнча парламенттер аралык эксперттик топ түзүү; ар жыл сайын маалыматтык форум өткөрүү, анда мониторингдин жана маалыматтык чөйрөнүн анализинин жыйынтыктары айтылат.

Коопсуздук чөйрөсүндө төмөнкү сунуштарды карап чыгуу максатка ылайыктуу:

1. Жалпы евразиялык мыйзамдын өзүнүн методологиялык негизинде бирдиктүү түзүү жолу менен жеке аскердик компанияларды (ЖАК) легалдаштыруу. Азыркы дүйнөдө ЖАКтын маанилүүлүгүн эске алганда, анын ичинде ири корпоративдик түзүмдөрдүн коопсуздугу үчүн, бул процесс башкарылбай калган режимге өтүп кетпешине жол бербөө маанилүү. ЕАЭБ боюнча өнөктөштөр арасында ЖАКтын түзүлүү процессинин жана ишинин ачыктыгын камсыз кылуу зарыл.

2. Глобалдык жактан маанилүү логистикалык долбоорлордун коопсуздугун камсыз кылуу. Бул спецификалык аскердик потенциалды талап кылбашы мүмкүн, бирок саяси өз ара аракеттин жаңы деңгээлин жана атайын кызматтар менен укук коргоо органдарынын маалымат алмашуусун талап кылат.

3. Тобокелдиктердин матиторинг жакшыртылган системасын кошкондо терроризм менен күрөшүү боюнча биргелешкен оперативдүү жана аналитикалык борборлорду түзүү.

4. Экстремисттик ишмердик фактысын таануу үчүн критерийлердин методологиялык иштелип чыгышын кошкондо саясий экстремизм жана диний радикализм менен күрөшүү боюнча мыйзамдарды жакындаштыруу. Конкреттүү экстремисттик топтор жана айрым саясатчылар менен күрөшүү маселеси өнөктөштөрортосундагы саясий мамилени туруксуздаштыруунун булагы болгон кырдаалдардын алдын алуу маанилүү.    

5. Улуттук деңгээлде иштеген мониторингдин расмий түзүмдөрүнө кошумча бирлелешкен эл аралык жарандык мониторинг миссияларынын практикасын өнүктүрүү. Өзгөчө эл аралык чыңалуу очоктору менен чек аралаш ЕАЭБдин (ЖККУ) өлкөлөрүндө (Оогантан, Иран, Түркия, айрым шарттарда – Балкан жарым аралы ж.б.).

Катышуучулар — мамлекеттик эксперттик түзүмдөрдүн өкүлдөрү, жарандык коом, эл аралык сесрепчилер. Максаты – ЕАЭБ (ЖККУ) өлкөлөрү менен чек аралаш мамлекеттерде жана региондордо кырдаалга мониторинг жана божомол жүргүзүү, ошондой эле жаңжалдарды өнүгүүнүн алгачкы стадияларында жарындык жөнгө салуу.

ЕАЭБ (ЖККУ) өлкөлөрү үчүн маанилүү конкреттүү проблемаларга иштин нугун буруу керек, аны менен катар региондун чегинен сырткаркы өкмөттүк эмес уюмдар аркылуу каржыланган иштин башкаруучулук мүнөзүн жоюу зарыл. Мындай системанын ишинин чегинде ЕАЭБге (ЖККУ) мүчө мамлекеттердин башчылары ар жыл сайын баяндама даярдоосу максатка ылайыктуу. Сириядагы орусиялык каршылаш тараптарды элдештирүү боюнча борбордун иш тажрыйбасын көбөйтүү актуалдуу болуп саналат.

Булак: http://enw-fond.ru/ekspertnoe-mnenie/8116-dmitriy-evstafev-novye-resheniya-dlya-ekonomicheskogo-razvitiya-i-bezopasnosti-evraziyskogo-soyuza.html

Семен Багдасаров: Кыргызстан Орусиянын чыныгы өнөктөшү

Орусия борбордук азия регионунун өлкөлөрүнө карат өзүнүн сырткы саясатын кайрап чыгышы керек. Бул тууралуу орус телеканалынын эфиринде Жыкынкы Чыгыш жана Борбордук Азия өлкөлөрүн изилдөө борборунну директору Семен Багдасаров билдирди.

Серепчи өзгөрүлүп бараткан геосаясий кырдаалда Орусия мурнук советтик өлкөлөрдүн баары менен бирдей иш алып бара албайт экенин белгиледи. Ал орусиянын сырткы саясий курсу өзгөрүлүшү керек – өнөктөштөр менен болгон мамиленги бекемдөө жана иш жүзүндө андай болбогон өлкөлөргө краажат жана күч жумшабоо керек деп эсептейт.

- Өнөктөштөр менен чын эле иш алып баруу керек. А бизде принцип кандай? Алар кайда качмак эле! Абдан жаман жана сандырак принцип. Мындай 90-жылдары болгон, анда мен ири кен казууга мүмкүн болгон жерлерге насыя берүүнү сунуш кылган элем, президенттин администрациясында деле – алар кайда бармак эле деп айтышкан. Кетип калышты. Калгандары дагы кайсы бир жактарга кетип калышат. Мен сиздерге алар кайда кетип жаткандыгынын 22 вариантын айтып бере алам, бирок кеңеш бергим келбейт, анткен менен алар өздөрү бул жөнүндө ойлоп жатышат, - деп белгиледи Семен Багдасаров.

Борбордук Азия контекстинде серепчи мындай суроо берди – Орусияга Тажикстандагы база керекпи? Анын пикиринде, акыркы жылдары орусиянын армиясына карата кыйла кордогон мамиле Тажикстандагыдай эч жерде болгон эмес.

- Дивизиянын штабын Тажикстандын борбору – Дүйшөмбүдөн кууп салуу, ооган чек арасына абдан жакын болгон Куляб полкун Кулябдан кууп салуу – бул тажик тараптын орусиялык армияны кандай кабыл алып жаткандыгынын көрсөткүчү. Биз ооган-тажик чек арасын жабуу керек деп айтабыз. Бирок, баңгазаттардын, куралдардын жана башкалардын негизги агымы бараткан жооптуу багытка биз ээлик кыла албайбыз. Анда бизге Тажикстандагы 201-базанын эмне кереги бар? – деп белгиледи серепчи.

Ошондой эле, Семен Багдасаровдун пикири боюнча, Орусия менен Тажикстандын соода-экономикалык мамилеси да өнөктөштөрдөй эмес.

- Мага Тажикстандын товар айлантуусунда Орусия биринчи орунда турат деп айтышса, мен андай эмес экенин жакшы билем. Чындыгында Орусия төртүнчү орунда турат. Мен кол алдымда иштегендер менен бул маселени карап чыкканбыз жана товар айлантуу формалдуу мүнөзгө ээ экенин аныктадык, мисалы кагаздар боюнча, алюминий жана пахта Орусияга жөнөтүлөт, бирок транзит менен гана, андан ары башка өлкөлөргө берет. Башкача йатканда, биз ал жакка акча жумшап жатабыз, ал жактан аларды эч убакта кайтара албайбыз. Дагы бир мисал – Сангтудин ГЭСи, анын 70 пайызы Орусияга, 30 пайызы тиешелүү, бирок бул дагы кайра эле формалдуулук. Электр энергиясы үчүн бизге эч ким акча төлөбөйт, биз бул кырдаал менен эмне кыла алабыз? Бул акылга сыйбаган, акмак саясат, - деп эсептейт Семен Багдасаров.

Ошондой эле, серепчи өзүнүн түз эфирде чыгып сүйлөгөн сөзүндө Орусия Борбордук Азияда чындыгында стратегиялык өнөктөш деп эсептей ала турган жалгыз республика болуп Кыргызстан саналарын белгилерди.

- Мен азыр Орусия бекем ишене турган башкы өлкө катары Кыргызстанды эсептейм. Баса, буаг чейинки президент Алмазбек Атамбаев бизге республиканын түштүгүндө – Ош жана Баткан багытында өзүбүздүн базаларды ачууну сунуштаган. Андай экен, буга чейинки каталарды эске алуу менен, өзүбүздүн саясий, экономикалык жана аскердик позицияларыбызды Тажикстанда эмес, Кыргызстанда күчөтөрбүз, аны азыр бир жагынан Кытай оп тартып баратат, бир жагынан америкалыктар күч алууда. Баары биздин туугандар – эскирип бараткан түшүнүк, азыр иш таптакыр башкача, - деп эсептейт орусиялык серепчи.

Ошол эле учурда, орусиялык кесиптештеринин билдирүүсүнүн кыргыз серепчилери кээ бир бөлүктөрүнө гана кошулары белгилешти. Ошентип, Кыргызстан Орусиянын ишенимдүү стратегиялык өнөктөшү болуп саналарын Кыргызстан элинин ассамблеясынын төрагасы Токон Мамытов билдирди. Ал Орусия Тажикстандагы аскердик базасын сактап калышы керек деген оюн билдирди.  

- Тажикстан тууралуу айтсак, мен орусиялык серепчинин пирине толугу менен кошулбайм. Биз каршылашты алыскы аймактардан тосо алгандай болушубуз керек, ал эми ооган-тажик чек арасы – бул бардык Фергана өрөөнүнүн алыскы чеги. Ошондуктан, Тажикстанга орусиялык аскердик база керек, - деп белгиледи Токон Мамытов.

Ошол эле учурда, ал кыргызстандын түштүгүнө Орусиянын же ЖККУнун аскердик онтингентин жайгаштырууга “макул” экенин айтып өттү. Серепчинин пикири боюнча, Канттагы аскердик базанын республиканын түндүгүндө белгилүү багыты бар жана белгилүү бир маселелерди чечет, ал республиканын түштүгүндө жайгаша турган базадан айырмаланат.

- Экинчи базаны Ошто же Бишкекте ачуу жакшы дагы, туура дагы болмок. Бул кырдаал курчуп кеткен учурда ыкчам аракеттене алган тик учак эскадрильясы же штурмовиктердин бөлүгү болушу мүмкүн. Ал эми Ооган республикасынын ички саясий кырдаалды, андан улам ооган-тажик чек арасындагы абалды эске алганда, баары кырдаалдын курчушуна алып баратат. Тажикстандын чек ара аскерлеринин башкы командачысынын акыркы билдирүүсүнө ылайык бүгүнкү күндө ооган-тажик чек арасына жакын жети миңдин тегерегиндеги согушкерлер чогулуп калган, алардын ичине эки миңге жакыны – бул КМШ өлкөлөрүнөн чыккандар. Бул абдан чоң күч. Ошондуктан, кыргызстандын түштүгүнө база жайгаштырса абдан туура болмок, - деп эсептейт Токон Мамытов.

Ал учурда, анын пикири боюнча, бул маселеде Орусиянын жана ЖККУнун башка өлкөлөрүнүн ресурстарына крап иш кылуу керек, ошондой эле КМШ өлкөлөрү Ооагнстанда эмнени арттырууну каалап жатканын так түшүнүү жана мындан аркы чектердеги – Ооганстан менен борбордук азия республикаларынын алыскы чек араларындагы маселелерди чечүү керек.

Өз кезегинде кыргызстандагы ардагерлердин эл аралык ассоциациясынын “Альфа” атайын бөлүгүнүн президенти Юрий Погиба Борбордук Азиянын мурунку советтик республикалары тарыхый жактан Орусиянын басымы алдында турат жана мындай кырдаал сакталып калышы керек.

- Тарыхый жактан Борбордук Азия Орусиянын басымы алдында турары калыптанып калган. Ошол эле учурда бизге бул басым тааңыыланбай жатканын, ал региондун республикалары үчүн дагы, орусия тарап үүчн дагы өз ара пайдалуу экенин түшүнүү керек. Орусия – коорсуздук чөйрөсүндө борбордук азия регионунун негизги стратегиялык өнөктөшү. Биз практидан көрүп жаткандай, ЖККУнун жана ШКУнун чегиндеги бардык макулдашууларды сактап жатат. регионго негизги коркунуч Ооганстандан келүүдө, муну Өзбекстан дагы, Тажикстан дагы жакшы түшүнүшөт. Ошондуктан, бул  өлкөлөр сакердик кызматташтык чөйрөсүндө бар гана Орусия менен кызматташууга чоң көңүл бурушат. Орусия туруктуулукту сактоодо жана регионалдык коопсуздукту камсыз кылууда негизги фактор болуп саналат, - деп белгиледи Юрий Погиба.

Булак:http://region.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=2725%3A2018-05-08-18-58-24&catid=28%3Abezopasnost&Itemid=35

Сириядагы табылгалар жашыруун британ лабораториясы жөнүндө эстөөгө аргасыз кылат

Солсберидеги Портон-Даун британ лабораториясынын химикаттары Сирияда табылгандан кийин ушул жашыруун объектинин инспекциясы маселеси актуалдуу болуп баратат. Бул лаборатория өзү эмнени элестетет жана эл аралык адистер тарабынан анын инспекциясына жетүү канчалык реалдуу болот?

Сириялык Думадагы (Чыгыш Гута провинциясы) химиялык курал сактоочу жайда Германиянын жана Солсберидеги Портон-Даун британ лабораториясынын химикаттары аныкталды. Бул тууралуу Химиялык куралга тыюу салуу боюнча уюмдун (ХКТУ) алдындагы Сириянын туруктуу өкүлүнүн орун басары Гасан Абейд билдирди. “Башка жерден эмес, Солсбериден”, - деди Абейд.

Портон-Даун лабораториясы “Жаңылык” нервдик-паралитикалык затынын үлгүлөрү менен салыштыруу үчүн ХКТУга токсин бергенден кийин “белгилүү болду.” Лондон билдиргендей, “Жаңылык” заты менен британ чалгынчысы Сергей Скрипаль жана анын кызы Юлия ууланган. Британиялыктар Скрипалдарды орусиялык өндүрүштөгү “Жаңылык” менен улаандарган деп жатышат. Бирок, мындай сөздөрдү тастыктаган бир дагы аныктама беришкен жок. Заттын үлгүлөрүн иликтегенден кийин ХКТУ ал нервдик-паралитикалык таасир берери аныкталды.  

Портон-Даундын башчысы Гэри Эйткенхед анын кол алдында иштегендер “Жаңылыкты” иштеп чыгышканбы деген британ журналисттеринин суроосуна жооп берген жок, бирок ууландыруу үчүн колдонулган зат Портон-Даунда иштелип чыкпагандгын белгиледи.

Жашыруун жер алдындагы аскердик Портон-Даун лабораториясы Солсбериден 12 километр алсытыкта Скрипалдар ууланган жерде жайгашкан. Объект бир кылымдан ашык иштеп келет, ал жакта Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда германияга каршы колдонуу үчүн химиялык куралдарды иштеп чыгуу жана сыноо иштери жүргүзүлгөн. Ачык булактардын маалыматы боюнча, 1949-жылдан 1989-жылга чейин лабораторияда адамдарга тажрыйбалар жүргүзүлгөн, тагырагы аларга жарым синтетикалык психоактивдүү заттарды берип, ал заттын психикага келтирген таасирене байкоо жүргүзүшкөн. 1999-жылдан 2006-жылга чейин лабораториянын ишине атайын текшерүү жүргүзүлгөн. Анын маалыматы боюнча, тажрыйбалардын катышуучулары 20 миң кишиден ашык болушу мүмкүндүгү аныкталган. 2006-жылы 500 ардагер ушул лабораториянын тажрыйбаларынан жапа чеккендигин билдиришкен.

Думадагы “химиялык чабуул” жөнүндө айта турган болсок, Орусия бир нече жолу бул бытыштын атайын кызматынын сирия бийлигин жок кылуу жана жергиликтүү объектилер боюнча канаттуу ракеталар менен чабуул жасоого шылтоо түзүү үчүн провокация болгонун билдирген.

Жакында эле ХКТУнун штаб-квартирасында Орусия жаңы жасалган “химиялык чабуулдун” күбөлөрү жана катышуучулары менен биргеликте брифинг өткөрдү, алардын катарында 11 жаштагы Хасан Диаб дагы болду. Ал “химиялык чабуул” болгон жерде анын үстүнөн кантип суу куйгандарын айтып берди. Жолугушууга бардык улултук делегациялар чакырылган. Бирок, ХКТУнун алдындагы орусиялык туруктуу өкүл Александр Шульгин билдиргендей, анын америкалык кесиптеши башкалар келбей коюуусу үчүн колунан келген аракетин жасаган.

Анын сөзү боюнча, “брифингде батыш өнөктөштөрдөн: француздардан, америкалыктардын, англичандардан эч ким болгон эмес. АКШ чындыкты угуудан коркот, алардын жалганын ачыктай турган кичинекей Хасанды көрүүдөн коркот”.

БУУнун биологиялык курал боюнча комиссиясынын мурунку мүчөсү Игорь Никулин Думадагы табылганы “Улуу Британия дээрлик Орусия жана Сирияга каршы жалган согуштун уюштуруучусу болуп саналат” деген сөздүн далили деп атады. “Бардык сириялык оппозиция Лондондо турат. Ушул оопозициянын биринчи көтөрүлүшүнөн кийин Лондондо Эркин сириялык армия пайда болгон. Ошондон тартып ошол жактан ушул фейктердин баары келүүдө. Көпчүлүк ушул постановкалардын режиссерлеру британдыктар бооуп саналат”, - деди Игорь Никулин.

Анын сөзү боюнча, Думадагы табылга Портон-Даундан келиши толук мүмкүн. “Портон-Даун – химиялык жана биологиялык куралды иштеп чыгуу жана түзүү боюнча Батыш Европадагы эң ири борбор. Аны 20 жылдан бери ХКТУнун инспектору текшере элек, а эгер текшеришсе, анда көптөгөн кызыктуу нерселерди табышмак”, - деп эсептейт Никулин.

Өз кезегинде химиялык куралдар боюнча серепчи, Ирак боюнча БУУнун мурунку инспектору Антон Уткин Думадагы табылга боюнча “Улуу Британияга суроо берилиши керек” деп эсептейт. “Кандай жол менен террористтин колуна мына ушундай сыяктуу курал тийип калат? Же алар түздөн-түз камсыз кылат, же экспортту контролдой албай калышты”, - деди Уткин. Анын сөзү боюнча, бардык аскердик маанидеги химиялык продукциялар ХКТУ тарабынан көзөмөлдөнөт жана сатуучу акыркы колдонуучуну билиши керек.

Анын маалыматы боюнча, Солсбери маркировкасы, тактап айтканда түтүн шашкаларында аныкталгандыгын Уткин белгилейт. “Башкача айтканда, британдыктар түтүн көшөгө үчүн аскердик компоненттерди жеткирип турабы? Улуу Британияда кайда эмне жөнөтүп жатканын көзөмөлдөшөбү?” – деп суроо берет серепчи. Ал шашкалар химиялык курал колдонгондой түр көрсөтүү максатында түтүн көшөгөсүн түзүү үчүн колдонуларын четке какпайт.

Никулиндин пикири боюнча, Думадагы табылгадан кийин Портон-Даунду эл аралык инспекциялоо боюнча маселе абдан актуалдуу болуп турат. Бирок, аны өткөрүү олуттуу аракеттерди талап кылат. Ал ХКТУнун жетекчиси болуп туруп Жозе Бустани бир эле Портон-Даунда эмес, бүтүндөй АКШнын аймагында инспекция уюштурууга аракет кылган.

“Ушунусу үчүн – БУУнун жана ХКТУнун уставын дээрлик бузду деп аны алып салган. Инпекция өткөрүү керек деген Бустанинин сөзүнөн кийин эле аны 2002-жылы АКШнын Ирактагы агрессиясы башталардын мурун өзүнүн ээлеген кызматынан кетүүгө аргасыз кылышкан. ХКТУну БУУ сыяктуу америкалыктар жана британдыктар узак убакыт бою өздөрүнө көндүрүшкөн, эми болсо колдон чыгаргылары келбей жатат. Ким өз алдынча иштөөгө аракет кылып, американын диктатына көнүүдөн баш тартса, аларды ал жактан алып турушкан”, - деп белгиледи Игорь Никулин.  

Химиялык куралга тыюу салуу жөнүндө конвеция инспекция өткөрүү мүмкүнчүлүгүн карайт. Алар каалаган мүчө мамлекетте башка мүчө мамлекеттин суроосу боюнча конвецияны сактабоого тиешелүү каалаган маселени аныктоо жана чечүү максатында баш тартуу укугусуз өткөрүлүшү мүмкүн. Апрелдин башталышында Орусиянын тышкы иштер министри Сергей ЛавровПортон-Даун лабораториясына тиешелүү маселелер тууралуу айткан эле.

Булак: https://vz.ru/world/2018/4/27/861841.html

Борбордук Азия чабуул жасоого даяр болушу керекпи?

Орусия өзүнүн Кыргызстандагы жана Тажикстандагы аскердик базаларынын аскердик даярдыгын жогорулатып жатат: чамасы, Ооганстандан башка жактардан да куркунуч пайда боло баштаса керек.

Орусиянын Коргоо министри Сергей Шойгу ЖККУ боюнча Орусиянын өнөктөштөрү болуп саналган Борбордук Азия мамлекеттеринин аймагына Ооганстандын түндүк провинциясынан согушкерлердин кирип келишин болтурбоо боюнча анын ведомствосу кабыл алып жаткан чаралар жөнүндө билдирди. РИА Новости билдиргендей, Шанхай кызматташтык уюмуна мүчө мамлекеттердин коргоо министрлеринин Пекинде өткөн көңешмесинде Шойгу Кыргызстандагы жана Тажикстандагы орусиялык базалардын аскердик даярдыгын жогорулатуу жөнүндө билдирди.

“Аларды заманбап курал-жарактар жана аскердик техника менен жабдып жатабыз, ...региондогу биздин өнөктөштөрдүн куралдуу күчтөрүнүн аскердик мүмкүнчүлүгүн бекемдөөдө жардам көрсөтүп, аларды бирге колдонууну пландап жатабыз”, - деди ал. Күзүндө Казакстанда, Кыргызстанда, Орусияда жана Тажикстанда терроризмге каршы бир катар окууларды өткөрүү белгиленген.

Бирок, чамасы, Борбордук Азия жана Орусиянын чек арасы үчүн террористтик коркунучтар абдан жогору болсо керек, мындан улам Шойгу ШКУ мамлекеттеринин коргоо ведомстволорунун жалпы коопсуздукту камсыз кылуу үчүн аракеттерди бириктирүүгө чакырды. “Убакыт келди”, - деп түшүндүрдү ал. Пекинде орусиялык министр: келечекте ШКУ аскердик блок жана күчтөрдүн олуттуу борборуна айланышы мүмкүн экендигине басым жасады. 

Бирок, Орусия кайрадан Кыргызстандагы жана Тажикстандагы өзүнүн аскердик базаларын күчөткөндөй Борбордук Азия үчүн эмне мынчалык тобокелдикти жогорулатты? Орусиянын коргоо ведомствосунун башчысынын маалыматы боюнча, ислам мамлекети терористтик уюмунун согушкерлери Сиряи менен Иракты талкалагандан кийин Борбордук жана Түштүк-Чыгыш Азияга оруп которуп, “ал жакта жаңы террористтик ячейкаларды түзүп жатат”. Бул базаларды күчөтүү үчүн жетиштүү. Анын үстүнө, террористтердин арсеналында эң эле заманбап куралдар бар. Шойгк айткандай, аны калк жыш жайгашкан райондордо колдонуу катастрофалык натыйжалара алып келиши мүмкүн. 

Жалпысынан, Борбордук Азия жана ага жанаша жайгашкан орусиялык региондор ачкы эле күчөп бараткан коркунучка туш болуп жатат. Биринчиден, Ооганстандын чек арасы жакта жайгашкан террористтердин так санын эч ким билбейт. Баадагы айырмачылык абдан чоң – согушкерлердин саны бир жарым миңден он миңге чейин жетет. Экинчиден, Ислам мамлекети өзү менен кошо унутулуп бараткан “Өзбекстандын ислам кыймылы”, Тажикстанда уюшулагн “Жамаат Ансарулла”, “Чыгыш Туркестандын ислам кыймылы” террористтик топторун ээрчитип келет. Акыркысы Кытайдын “өзүнө” коркунуч жаратат.

Ооганстандагы туруксуздуктун жана “Ислам мамлекетинин” пайда болуусунун чыныгы “күнөөкөрү” АКШ деген түшүнүктү Вашингтон четке кагып келет, анткен менен ал маселе эстен чыгарбаш керек. Бул өлкөнүн коопсуздугуна жоопкерчилик алып, бирок ал сөз жүзүндө гана калууда. Бул согушкерлердин Борбордук Азияга жана Орусиянын чек арасына кирүү аракети көп пландуу мүнөздү алып жүрөт. Андыктан, бул кадам АКШдан жана анын региондогу мамлекеттердин режимин алмаштыруудан коргонуу дегенди билдирет. Бул Ислам мамлекетинин өзүнө каршы турууга караганда кыйла олуттуу нерсе. Анткени, ал сырттан колдоо алып турат.

Мына ошондуктан, Шойгунун ШКУга кирген мамлекеттерди биригүүгө жана бирге аракеттенүүгө чакырган “үгүттөөсү” – жөн жеринен эмес. Ал реалдуу кандай үн катары башка иш. Эске салсак, Орусия жана Кытайдан башка ШКУга Казакстан, Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстан, Индия жана Пакистан мүчө болуп саналат. Башкача айтканда, анда төрт өзөктүк держава жана эбегейсиз чоң армия бар. Бир эле кытайда 2,2 миллион аскер кызматкерлери бар, индияда бир жарым миллиондон ашык, орусияныкы бир миллион, пакистандыкы 600 миңден ашык.

Бир сөз менен айтканда, ШКУнун жамааттык кубаты таң калтырбай койбойт, байкалып тургандай Орусияга анын жардамы керек. Кытай Борбордук Азия сыяктуу жарылууга кооптуу регионго жанаша туруп, Батышты тынчтандарып коё турган жолун табат. Азыр Кытай Борбордук Азияга олуттуу басым жасоого аракет клып жатат. Борбордук Азия экстремисттик уюмдардын кызыкчылыктар чөйрөсүндө кеңири белгилүү, алардын ишке ашуу мөөнөтүн болжолдоо абдан кыйын. Бирок, Орусия тарабынан Кыргызстандагы жана Тажикстандагы аскердик базалардын күчтөндүрүшү кооптуулуктун градусу жогору экенинен кабар берет.

Аскердик эксперт Алексей Леонков Орусия борбордук азиянын аймагындагы ушул эки республикадагы аскердик базаларды кантип күчтөндүрөрүн айтып берди. Анын сөзү боюнча, алар кыйла заманбап орусиялык куралдарга ээ болушат: “Сөз кургакта жүрүүчү каражаттар, брнетехникалар, артиллериялар, жапырт ок атуучу тутумдар тууралуу жүрүп жатат. Маселе аба техникасына да тиешелүү”.

Бирок, Орусия менен АКШнын жогорку атаандаштык шартында мунун баары жетиштүүбү? Бул атаандаштык барган сайын күчтүү жана кооптуу болуп баратат – бир эле Орусия жана Борбордук Азия үчүн эмес, Кытай үчүн дагы. Коопсуздуктун классикалык көз карашынан эле алганда эмес, Кытайдын транспорттук-экономикалык долбоорлорунун ийлиги жагынан дагы, мисалы “Бир алкак, бир жол” долбоору эле ондогон миллиард долларга бааланат.

Кытай мындай кырдаалда кандай иш алып барары абдан актуалдуу маселе. Эгер Кытайдын коргоо министри Вэй Фенхэнин сөзү боюнча алсак, бул өлкө коопсуздук боюнча кырдаалга адекваттуу баа берет. Ал ШКУнун негизги маселелеринин бири уюмга мүчө мамлекеттердин коргонуу жана коопсуздук чөйрөсүндө кызматташуу деңгээлин жогорулатуу болуп саналарын белгиледи. Ушул эле ойду Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин да колдоорун белгиледи.

Кеңешме июнде кытайдын Циндао шаарында өтөт турган ШКУнун башчларынны саммитинин алдында өткөнүн белгилейбиз. Борбордук маселе: бул блоктун лидерлери анда эмне жөнүндө сүйлөшөт, коргонуу жана коопсуздук проблематикасында, тынчтыкты жана туруктуулукту сактоодо алар канчалык алдыга жылышат? Анткени, Орусия коркунучтар менен өзү күрөшө албайт, анткени лара абдан көп пландуу жана Борбордук Азиянын Ооганстан менен болгон чек арасы узун аймакты түзөт.

Тактап айтканда, ал Тажикстан менен 1300 километрди түзөт. Дүйшөмбү жана Коргон-Төбөдө жайгашкан 201-аскердик база – Орусиянын чет өлкөдөгү ири аскердик объектиси болуп саналат. Андагы аскер кызматкерлеринин саны 7,54 миң кишини түзөт. Өткөн жылы база, ачык булактардын маалыматы боюнча, тоо рельефине ылайыкташтырылаган “Ураган” жалпы жардыруучу реактивдүү система менен күчөтүлгөн. Мындан ытшкары, “Искандер-М” оперативдик-тактикалык ракеталык комплекс да жеткирилген.

Кыргызстан тууралуу айта турган болсок, анда Ооганстан менен жалпы чек ара жок. Бирок, мындан анын начар жагы төмөндөп кетпейт. Жергиликтүү армия – бул дүйнөдөгү эң алсыз армия. Экинчиден, Тажикстан менен коңшу бул республиканы туруксуздаштыруу бадан оңой, анткени ал ар дайым ичинен “кайнап” турат. Террористтик жана революциялык кымгуут абал үчүн абдан жакшы даярдалган. Кыргызстанга төрт орусиялык аскердик объект жайгаштырылган – Кант шаарныдагы ыкчам аракеттенүүчү аба база (ЖККУнун объекти болуп саналат), республика деңизге чыга албаса дагы Караколдогу аскер-деңиз базасы бар, Чалдовар шаарчасындага байланыш базасы жана Майлуу-Сууда автономдуу сейсмикалык рункт бар.

Бир жагынан, Борбордук Азиянын эки республикасында мындай эки орусиялык аскердик базанын болушу чоң таасир калтырат жана бул жерде коопсуздук жана террористтик коркунуч маселелери менен күрөшө алат дегенге негиз бар. Бирок, экинчи жагынан, Орусия канчалык чет өлкөдө өзүнүн аскердик базаларына салым жасаган сайын, алар ошончолук экстремисттик топторду жана Москвага тиш кайраган борборлордун күчтөрүн өзүнө тартып жатат. Орусия чет өлкөлөрдөгү өзүнүн базаларына чоң салым жасоого аргасыз болуп жатат, бирок эми бул дагы аздык кылып жатат. Демек, мына ушуга дагы Пекинде басым жасалган. Азыр иш геосаясий күчтөрдүн кайра топтолуусуна алып келди.

Булак: http://m.rosbalt.ru/world/2018/04/27/1699668.html

Өзгөчө пикир

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23